Psk. Feza H. Kavukçu
Hayat içerisinde bazen bize gerçekten neyin iyi gelip gelmeyeceğini bilmek veya bulmak zor olabilir. Zaman zaman ne yapmak istediğimizi bir türlü bulamadığımızı düşünebiliriz. Özellikle zorlu ve stresli zamanlarda. İçsel kaynaklarımızı henüz tam anlamıyla keşfetmemiş olabiliriz veya onları yeniden hatırlamamız gerekebilir. Yani içsel motivasyon kaynaklarımızı hatırlayarak iç ışığımızı yeniden yakabilmek mümkün.
Self Determinasyon Teorisi yani Öz Belirleme Teorisine göre dışsal teşviklere veya baskıya bağlı olmadan aksine içsel motivasyona bağlı olarak hareket edebilmek bir şeylerde ustalaşmayı ve sürekliliği sağlıyor (Deci ve Ryan, 2000). Ancak içten gelen bir enerjiyle hareket edersek bu sürekliliği sağlayabilmek mümkün oluyor.
İster iş yerinde ister eğitim yada ev hayatında yürüttüğümüz işlerde sonucunda bir ödül bile olsa bir süre sonra o işi yapmaya motive olamayabiliriz. Yani insan olarak içsel olarak motive olmaya ihtiyacımız var. Bu da şu başlıklardan geçiyor; Özerk hissetme, eylemlerinin sahibi olduklarını hissetme, bir şeyleri yapmayı kendilerinin seçtiğini hissetme. Yetkin hissetme, bir şeylerde iyi olduklarını hissetme ve diğer insanlarla bağlantı kurma ihtiyacı.
2021 yılında yapılan bir araştırmada; içsel motivasyonun artmasıyla, sebat etme ve psikolojik dayanıklılık düzeyinin de arttığı, bu iki değişkenin düzeyinin artmasının da bireylerin iyi oluş düzeylerini arttırdığı ortaya konulmuştur (Kardeş ve Yıldız, 2021). Yine başka bir araştırmada; dışsal motivasyon kaynakları ile akademik başarı arasında anlamlı bir ilişki saptanmamış olup üniversite öğrencilerinin genel akademik başarıları üzerinde daha çok içsel kaynakların etkili olduğu görülmüştür (Altun ve Yazıcı, 2013).
Evet, Erich Fromm tam da bu noktaya güçlü bir şekilde odaklanır ve “İnsanın gerçek mutluluğu, kendi içsel doğasını keşfetmesiyle mümkün” olduğunu ve bunun; dışsal başarılar, statü ya da tüketimle değil, insanın kendisiyle kurduğu derin bağla ilgili olduğunu söyler. Fromm’un insanın kendi içinde zaten var olan özgünlüğü, yaratıcılığı, sevme kapasitesi, anlama arayışını yani içsel doğasını keşfedebilmesi için önemli gördüğü bazı noktalar şunlardır:
• Gerçekten ne hissediyorum?
• Hayatımda ne beni canlı hissettiriyor?
• Kendi seçimlerimi ne kadar özgürce yapıyorum?Aynı zamanda Fromm’un bakış açısı bize şu yöntemleri önerir ya da destekler;
öz gözlem yapmak,yaratıcı ve üretken faaliyetlerde bulunmak,
sevgi ve anlamlı ilişkiler kurmak,
yalnız kalabilme cesareti göstermek.
Modern çağın getirdiği tüketim, dışsal motivasyonlar ve sahip olma hali içsel kaynakları ve motivasyonları bulmamızı zorlaştırıyor. Fromm’a göre Kendi içsel doğamızı keşfetmek bir zorunluluk gibidir çünkü insan ancak böyle iyi ve mutlu olabilir. Yani gerçek mutluluk dışsal ödüllerle değil, içsel bütünlükle sağlanıyor.
Kaynakça
Altun, S. A., & Yazıcı, H. (2013). Üniversite öğrencilerinin akademik başarılarının yordayıcısı olarak içsel ve dışsal motivasyon. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 300-305.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self- determination of behavior.
Kardeş, S., & Yıldız, M. A. (2021). Ergenlerde içsel motivasyonun, sebat ve psikolojik dayanıklılık üzerindeki yordayıcı rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 11(60), 129–143.
Fromm, E. (2001). Sahip olmak ya da olmak (Çev. H. Deliceçaylı & Ş. Tekeli). İstanbul: Say Yayınları.